hoe werkt lithium? (2)

Eerder heb ik een bericht geplaatst over spannende nieuw onderzoek over lithium: hoe werkt lithium?.

Kort samengevat hebben deze onderzoekers bindweefselcellen van bipolaire patienten terug gevormd tot stamcellen en deze zich laten ontwikkelen tot hersencellen. In deze bipolaire hersencellen bleken meer electrische pulsen te worden afgevuurd dan bij gezonde controles. Lithium zorgde ervoor dat er weer minder werd gevuurd.Electricity pylon with blue sky and sun

Dezelfde onderzoekers hebben nu met cellen van andere bipolaire patienten hetzelfde gevonden. Dit wijst er dus op dat ze echt op de goede weg zitten.

Verder hebben zij gekeken naar verschillen tussen de hersencellen van patienten die wel en die niet op lithium reageerden. Het patroon waarmee de electrische pulsjes door de hersencellen werden afgevuurd bleek verschillend te zijn tussen de responders en de non-responders. De stroompjes zagen er in beide groepen anders uit. Een computerprogramma was in staat dit onderscheid te maken. Op deze manier konden zij vrij precies voorspellen wie wel en wie niet op lithium ging reageren.

Als dit in de toekomst echt toegepast zou kunnen worden, zou dat een enorme verbetering betekenen. Helaas is het nog lang niet zo ver.
(bron: Stern et al., Mol. Psych, 2017)

30 maart: World Bipolar Day

Elk jaar op 30 maart is het ‘World Bipolar Day’. Niet toevallig is dit de geboortedag van Vincent van Gogh.

world bip dayOp van Gogh zijn al vele diagnosen geplakt, maar de laatste jaren wordt vooral gedacht dat hij wel eens bipolair zou kunnen zijn geweest. Bij nadere bestudering van zijn levensloop is gebleken dat hij waarschijnlijk nooit echt manisch is geweest. Dit maakt de bipolaire stoornis weer minder voor de hand liggend.

In elk geval organiseert men wereldwijd op 30 maart een ‘bipolaire dag’ om aandacht te vestigen op deze aandoening. Ook in Nederland vinden op deze dag verschillende activiteiten plaats, zie hiervoor o.a. de website van het Kenniscentrum Bipolaire Stoornissen: KenBiS

world bipolar day

bijbetalen voor het merk Camcolit

Voor het merkpreparaat Camcolit dient sinds kort te worden bijbetaald. Wanneer 100 tabletten worden afgeleverd moet € 12,73 worden afgerekend. Dat wordt lang niet altijd vergoed door de zorgverzekeraar.

De firma die Camcolit levert is veranderd. De nieuwe leverancier, Essential Pharma, heeft direct de prijs verhoogd. Helaas is dit niet tevoren gemeld, waardoor veel patiënten bij de apotheek zijn overvallen met de mededeling dat voor dit merk moet worden bijbetaald. In eerste instantie moest zelfs meer dan € 60,- worden bijbetaald, maar dat is gelukkig teruggedraaid.

In de Multidisciplinaire Richtlijn Bipolaire Stoornissen uit 2015 wordt geadviseerd een merkpreparaat te gebruiken. Daarvan zijn er twee beschikbaar: Camcolit en Priadel. Hiervoor zijn verschillende redenen:

  • Lithiumcarbonaat, het merkloze preparaat, bestaat in verschillende doseringen. Camcolit en Priadel bestaan alleen in tabletten van 400 mg. Het is echter geen probleem om een tablet van Camcolit of Priadel van 400 mg te breken om de gewenste dosis te verkrijgen. Een merkpreparaat leidt daarom tot minder vergissingen. Dat is belangrijk omdat fouten bij lithium tot grote problemen kunnen leiden.
  • De merkpreparaten, Camcolit en Priadel, hebben een meer vertraagde afgifte. Omzetten naar een niet-merkpreparaat vereist daarom extra bloedcontroles.
  • Camcolit en Priadel smaken minder vies dan lithiumcarbonaat. Veel mensen krijgen lithiumcarbonaat bijna niet weggeslikt en krijgen er een vieze smaak van in de mond. Bij een zo belangrijk medicijn dat dagelijks moet worden gebruikt, is dat zeer onwenselijk.

Meer informatie over de verschillende soorten lithium, kan je terugvinden op deze site: soorten lithium

Wij adviseren patiënten over te stappen op Priadel, als de bijbetaling bij Camcolit een probleem is. Financiële redenen zouden niet tot stoppen met lithium moeten leiden. Daarvoor werkt het veel te goed en zijn de gevolgen van het stoppen met lithium vaak veel te ernstig.priadel

landelijke dag van de VMDB

De patiëntenvereniging voor de bipolaire stoornis in Nederland is zeer actief. De VMDB (Vereniging voor Manisch Depressieven en Betrokkenen) verzorgt uitgebreide voorlichting, behartigt de belangen van de bipolaire patiënt en zijn/haar betrokkenen en biedt lotgenotencontact. De vereniging is onderverdeeld in een aantal regio’s, maar organiseert ook landelijke activiteiten. vmdb

Regelmatig zijn er landelijke bijeenkomsten met telkens een ander thema, meestal in Utrecht. Ook 18 maart as. vindt weer zo’n ‘Landelijke Dag’ plaats, dit keer over ‘de Nieuwe GGZ’. Meer informatie: VMDB, landelijke dag.

kan een lage dosis lithium het geheugen verbeteren?

In de afgelopen jaren zijn verschillende onderzoeken gedaan naar het effect van lithium op het geheugen en de concentratie. Dit is onderzocht bij patienten met de ziekte van Alzheimer, maar ook bij muizen die als model voor dementie werden gebruikt.

Bij mensen met Alzheimer leidde een uiterst lage dosis tot een verbetering van milde cognitieve achteruitgang. alzheimerIn een ander onderzoek zorgde 300 mg lithium er voor dat het geheugen niet verder achteruit ging, terwijl patienten die placebo kregen wel verslechterden. In het muismodel van Alzheimer leidde langdurige toediening van een lage dosis lithium tot minder geheugenverlies, minder plaques in het brein en minder verkleining van bepaalde hersendelen.

Het is nog veel te vroeg om lithium als behandeling voor dementie te proberen. Welke dosis, hoe lang, voor welke soorten van geheugenvermindering: het is allemaal niet bekend. Het is wel interessant te onderzoeken hoe de invloed van lithium op het geheugen precies werkt, op zoek naar therapieën voor Alzheimer.(Nunes et al., 2015, PlosOne)

Hoe vaker een antidepressivum geprobeerd, des te minder werkzaam?

Al verschillende keren is gevonden dat mensen minder goed reageren op een antidepressivum als ze in het verleden al vaker zo’n medicijn hebben gebruikt. Onderzoekers uit Pennsylvania, USA, hebben nu gekeken of hetzelfde geldt bij mensen met een bipolaire II stoornis.

Bij 129 bipolaire (II) patienten met een depressie werd ofwel venlafaxine ofwel lithium gegeven. Naderhand werd o.a. gekeken hoeveel eerdere behandelingen met antidepressiva zij hadden gehad.

Nu bleek dat de kans op succes van de behandeling met venlafaxine of lithium door elke eerdere antidepressieve behandeling telkens met ongeveer 25% afnam. Dus hoe meer eerdere antidepressiva je hebt gebruikt, des te kleiner is de kans van slagen. Eerder gebruik van een stemmingsstabilisator leek geen verschil te maken.

Bij dit onderzoek zijn wel de nodige kanttekeningen te plaatsen. Zo is de uiteindelijke groep patiënten eigenlijk te klein. Verder is achteraf gekeken naar deze gegevens, die eigenlijk met een ander doel zijn verzameld. Het is ook niet uit te sluiten dat de kleinere slagingskans toch door iets anders wordt veroorzaakt.

Een echte verklaring weet men hier niet voor. Misschien komt dit doordat er toch in het brein aanpassingen plaatsvinden, die je minder gevoelig maken voor antidepressiva.

(bron: Amsterdam et al., Bipolar Disorders nov 2016)

beroemdheden met een bipolaire stoornis: Carrie Fisher

In de serie beroemdheden met een bipolaire stoornis kan ik niet om Carrie Fisher heen. Zij speelt een rol in de nieuwe Star Wars films en was daarom al veel in het nieuws. Toen zij in december 2016 overleed las je natuurlijk helemaal veel over deze wereldberoemde actrice.

Zij was de dochter van Eddie Fisher en Debbie Reynolds. Haar moeder kennen we vooral van haar rol in de film ‘Singing in the Rain’ en tragisch genoeg overleed zij enkele dagen na haar dochter. Zij is enige tijd getrouwd geweest met Paul Simon. Al op jonge leeftijd speelde Carrie Fisher in films. Haar prinsledoorbraak beleefde zij als tegenspeler van Warren Beatty in Shampoo, maar voor altijd wereldberoemd werd zij door haar rol als Prinses Leia in de Star Wars trilogie vanaf 1977. Maar ook later speelde zij nog in grote films als ‘the Blues Brothers’ en bijvoorbeeld ‘When Harry met Sally’.

Carrie Fisher stond bekend als een uitbundig, grappig persoon. Zij omschreef zichzelf als een ‘manische persoonlijkheid’. Zij is er al vroeg open over geweest dat zij een bipolaire stoornis had en trad vaak naar buiten met haar ervaringen met alcohol, drugs en bipolariteit. Haar biografie heet ‘Wishful Drinking’ en in zijn documentaire over de manisch depressieve stoornis gaat Stephen Fry ook bij haar op bezoek. Zij vertelde dat al op 24 jarige leeftijd bij haar de diagnose bipolaire stoornis werd gesteld. Zij zag toen echter vooral haar drankgebruik als probleem. Zij dacht dat haar stemmingsklachten wel zouden verdwijnen als zij niet meer zou drinken. Dat was echter niet het geval en rond haar 29e vond zij toch zelf ook wel dat de bipolaire stoornis het voornaamste probleem was. Aanvankelijk had zij vooral manische episoden, maar op latere leeftijd kreeg zij ook meer last van depressieve fasen.

carriefOp het internet zijn veel interviews met haar terug te lezen, waarin zij ook over haar stemmingen en alcoholgebruik vertelt. Het is heel aardig om daar eens naar te kijken. Zij komt op mij over als iemand die op positieve en humoristische wijze omging met haar stoornissen.

Gelukkig Nieuwjaar !

Alle volgers van Deltamania wens ik een stabiel en gezond 2017 !

2017

toch maar een oliebol minder?

Hart- en vaatziekten komen bij bipolaire patiënten veel vaker voor dan bij de gemiddelde bevolking. In een groot onderzoek in 2001 bleek dit wel 5 keer vaker voor te komen en gemiddeld ontstaan hart- en vaatziekten 14 jaar eerder.IMG_1568[1]

Adipositas, zwaarlijvigheid, kan een oorzaak hiervan zijn. Niet alleen kan de bipolaire stoornis zelf tot een groter gewicht leiden, ook medicijnen kunnen zorgen voor gewichtstoename. Roken kan een andere oorzaak zijn.

In een artikel uit 2013 in het tijdschrift ‘Bipolar Disorders’ wordt nog eens aandacht gegeven aan het cholesterol. Dit blijkt bij veel bipolaire patiënten verhoogd, vaak los van het gebruik van medicijnen. Cijfers varieren van 22 tot 68%. Een verhoogd cholesterol – meer specifiek een verhoogd LDL-cholesterol – kan ook de kans op hart- en vaatziekten vergroten.

De schrijver van het artikel pleit voor regelmatige controle van het cholesterol, zeker als meerdere risico’s tegelijk voorkomen (bijvoorbeeld suikerziekte, adipositas, roken). Ook zou hij graag zien dat eerder wordt begonnen met zogenaamde statinen. Dit zijn medicijnen om het cholesterol te verlagen.
(Andrade, Bipolar Disorders 2013:15:813-823)

hoe werkt lithium?

Lithium is al sinds de jaren vijftig in gebruik voor de manisch-depressieve stoornis. Over de effectiviteit bestaat eigenlijk geen twijfel. Maar hoe lithium nu precies werkt is nog altijd niet duidelijk. Allerlei mechanismen zijn inmiddels onderzocht, maar het definitieve antwoord is nog niet gevonden.

Onlangs verscheen een prachtig artikel van een onderzoeksgroep uit China en de Verenigde Staten. Zij lijken weer een stapje verder gekomen.

Met nieuwe technieken kan men gewone huidcellen terug laten ontwikkelen tot stamcellen. Deze stamcellen kunnen opdracht gegeven worden zich te ontwikkelen tot bijvoorbeeld hersencellen. Dit heeft men gedaan bij een aantal bipolaire patienten. Zo kon men in het laboratorium proeven doen met hersencellen die het DNA van die bipolaire patienten bezitten.stamcel

Mitochondrien zijn kleine onderdeeltjes van de cel, die zorgen voor de energievoorziening. De onderzoekers zagen een grotere activiteit van deze energiefabriekjes in de bipolaire hersencellen. Dit zorgde voor meer elektrische stroompjes in de uitlopers van die hersencellen, waarmee prikkels van de ene naar de andere hersencel gaan.

Nu bleek van die bipolaire patienten in de praktijk de helft wel en de andere helft niet goed te reageren op lithium. In het laboratorium zagen ze dat lithium mooi de overactiviteit kon afremmen in hersencellen afkomstig van de lithiumresponders. In de hersencellen van de mensen die niet goed op lithium reageerden, gebeurde dit veel minder.

Dit geeft weer wat meer duidelijkheid over de mogelijke werking van lithium. Bovendien blijkt dat het op deze manier – met die stamcellen – heel goed mogelijk is onderzoek te doen met hersenmateriaal van bipolaire patienten. Dat belooft veel voor de toekomst.
(bron: Mertens et al., Nature, Nov 2015)

Wil je meer praktische informatie over lithium? Kijk regelmatig op: allesoverlithium. cropped-Logo_allesoverlithium-fv-e1447399031955