Zoekresultaten voor: cognitie

cognitieve training

Veel patiënten met een bipolaire stoornis klagen over een mindere concentratie, minder goed kunnen plannen, minder overzicht hebben. Dat noemen we cognitieve functies. Als dit niet geheel herstelt is dat van grote invloed op het algemeen functioneren.

De laatste tijd zijn verschillende trainingen ontwikkeld om de cognitieve functies bij mensen met een bipolaire stoornis te verbeteren. Nog niet goed duidelijk was of deze trainingen ook helpen.

Onderzoekers uit Pittsburgh, USA, hebben een intensieve computertraining ontwikkeld, gericht op een aantal specifieke cognitieve functies. Gedurende 70 uur kreeg een groep bipolaire patienten deze training. De effecten hiervan werden vergeleken met een controlegroep die even lang op een computer vooral quizvragen beantwoordde.

Op het eind van de training presteerden de mensen die de training hadden gevolgd duidelijk beter. De algehele cognitieve functies waren beter en meer specifiek presteerden zij beter op snelheid en bijvoorbeeld geheugen. Ook na 6 maanden was dit verschil nog zichtbaar.

Dit is een belangrijk resultaat en hopelijk leidt het tot het ontwikkelen van nog meer specifieke trainingsmethoden.

(bron: Lewandowski et al., J. Clin. Psych oktober 2017)

bipolaire stoornis en werk

Werk is voor veel mensen om allerlei redenen belangrijk. Het geeft voldoening, vergroot het zelfvertrouwen, geeft als vanzelf een dagelijks ritme en het zorgt natuurlijk ook voor een inkomen. Een bipolaire stoornis kan vaak tot uitval leiden, tijdelijk of langduriger. Dit is gedurende 5 jaar onderzocht door een onderzoeksgroep uit Michigan, USA.

273 mensen met een bipolaire stoornis hebben zij jaarlijks getest op het klinisch functioneren (‘hoe gaat het met de stemming’), op cognitief functioneren en op het functioneren op het werk.

Patienten die meer last hadden van depressieve symptomen en patienten die minder goed konden schakelen van de ene taak naar de andere – zij waren bij cognitieve testjes minder flexibel – hadden in die 5 jaar meer uitval van het werk, hadden minder voldoening van het werk en leverden mindere werkprestaties.

Zeker omdat werk zo belangrijk is, zou juist bij mensen met een bipolaire stoornis de terugkeer naar de werksituatie zo veel mogelijk moeten worden bevorderd, eventueel met de nodige aanpassingen.
(bron: O’Donnell et al., J. Aff Dis, jun 2017)dwergen

psychologische behandelingen bij de bipolaire stoornis

De meer psychologische behandelingen voor de bipolaire stoornis zijn relatief weinig wetenschappelijk onderzocht of met elkaar vergeleken.

Met een nieuwe methode, de netwerk meta-analyse, werden allerlei studies bij elkaar genomen, die gekeken hadden psychologische behandelingen als extra toevoeging bij een meer standaard behandeling. Gekeken werd naar het effect op de manie, de depressie, medicatietrouw en het algemeen functioneren.

psycholoogOpvallend was dat alleen behandelingen die zich (mede) richten op familie of betrokkenen het risico verminderden op manie of depressie. Psychoeducatie had vooral invloed op medicatietrouw. Psychoeducatie gecombineerd met cognitieve gedragstherapie verminderde de manische symptomen en het algeheel welbevinden. Geen enkele psychologische interventie had invloed op de ernst van de depressieve klachten.

Omdat juist de depressieve fase het meest voorkomt en het langst duurt bij bipolaire patienten, zou verder onderzoek naar effectieve psychologische behandelingen zich vooral daar op moeten richten.

(bron: Chatterton et al., Br.J.Psych, mei 2017)

kan een lage dosis lithium het geheugen verbeteren?

In de afgelopen jaren zijn verschillende onderzoeken gedaan naar het effect van lithium op het geheugen en de concentratie. Dit is onderzocht bij patienten met de ziekte van Alzheimer, maar ook bij muizen die als model voor dementie werden gebruikt.

Bij mensen met Alzheimer leidde een uiterst lage dosis tot een verbetering van milde cognitieve achteruitgang. alzheimerIn een ander onderzoek zorgde 300 mg lithium er voor dat het geheugen niet verder achteruit ging, terwijl patienten die placebo kregen wel verslechterden. In het muismodel van Alzheimer leidde langdurige toediening van een lage dosis lithium tot minder geheugenverlies, minder plaques in het brein en minder verkleining van bepaalde hersendelen.

Het is nog veel te vroeg om lithium als behandeling voor dementie te proberen. Welke dosis, hoe lang, voor welke soorten van geheugenvermindering: het is allemaal niet bekend. Het is wel interessant te onderzoeken hoe de invloed van lithium op het geheugen precies werkt, op zoek naar therapieën voor Alzheimer.(Nunes et al., 2015, PlosOne)

blauw voor bipolaire depressie

De stof ‘methyleen blauw’ blijkt in de hersenen ontstekingsreacties te verminderen. De bipolaire stoornis wordt in verband gebracht met verhoogde ontstekingsactiviteit. Daar heb ik al meerdere keren over bericht (zie bijv.: ontstekingsremmers of anti-ontstekingsmedicijn).
Onlangs is onderzocht of dit methyleen blauw helpt bij de bipolaire depressie.

Ablauweballonan 37 patiënten met een bipolaire stoornis, die al behandeld werden met lamotrigine, werd methyleen blauw gegeven. Hierdoor verbeterden vooral depressieve symptomen. De onderzoekers hoopten dat ook de cognitieve klachten zouden verbeteren, maar dit gebeurde helaas niet.

Deze stof is de zoveelste in een rij van ontstekingsremmers, die enig effect lijken te hebben op bipolaire symptomen. Het kan zeker de moeite waard zijn zo’n soort medicijn eens te proberen, tegelijk met een meer gangbare stemmingsstabilisator, als de klachten niet geheel verdwijnen.

Overigens waren de apothekersassistenten, die de methyleen blauw capsules moesten maken, niet zo blij. Alles wat de stof aanraakte werd blauw.
(Bron: Alda et al., Br. J. Psych, jun 2016)methyleneblue

beschermt lithium tegen dementie?

In het hoog aangeschreven tijdschrift British Journal of Psychiatry stond onlangs een mooie studie over lithium.

Bij patienten met een bipolaire stoornis, ouder dan 50 jaar, werd gekeken of het gebruik van lithium de kans op dementie verkleinde. lithium

Dit was inderdaad zo. De mensen die in het afgelopen jaar meer dan 300 dagen lithium hadden gebruikt, hadden een significant kleinere kans de diagnose dementie te krijgen. Bij mensen die dat minder dan 300 dagen hadden gebruikt of mensen die andere medicijnen voor de bipolaire stoornis namen, was dat effect niet zichtbaar.

Dit sluit aan bij enkele eerdere studies waaruit bleek dat lithium goed lijkt voor het cognitief functioneren.

(bron: Gerhard et al., Br.J.Psychiatry, july 2015)

bipolairen intelligenter?

Iets anders dat ik heb opgepikt uit Toronto en wat ik nog niet wist, gaat weer over cognitie. Daar heb ik al veel vaker over geschreven.

Cognitie gaat over het geheugen, de concentratie, de intelligentie, het overzicht kunnen houden, kunnen plannen etc.

Nu blijkt uit verschillende onderzoeken dat kinderen die later een bipolaire stoornis zullen ontwikkelen, gemiddeld hoger scoren op een IQ-test dan kinderen die niet manisch-depressief worden.
Na een eerste manie scoren de bipolaire patiënten juist iets lager dan gemiddeld. Dat geeft dus des te meer aan hoe belangrijk het is een eerste manie te voorkomen.

Dat bipolairen in oorsprong gemiddeld intelligenter zijn, had ik natuurlijk wel kunnen bedenken ;).  Wellicht hangt dit ook samen met creativiteit. Er lijkt ook een samenhang te zijn tussen creativiteit en de bipolaire stoornis. einstein

let op gewicht!

Andere bevindingen uit Toronto:

Veel aandacht voor leefstijl, hart- en vaatziekten en het gewicht. Uit allerlei onderzoek komt naar voren dat de prognose van bipolaire patienten met overgewicht hardlopenslechter is dan slankere mensen. Het beloop van de stemming wordt ongunstig beinvloed door vetzucht. Verder is het dag- en nachtritme minder stabiel (en dat is weer niet goed voor de stemming). Maar ook de cognitie wordt slechter bij dikkere mensen. Dit betekent dat het bijvoorbeeld minder goed gaat met de concentratie, de flexibiliteit van het denken, het geheugen en het overzicht kunnen houden.

Allemaal redenen goed op je eetpatroon te letten en voldoende te bewegen.

nieuw antidepressivum?

Regelmatig wordt gevraagd of er nog nieuwe medicijnen aan zitten te komen. We zitten vooral te springen om betere behandelingen van de bipolaire depressie (zie ook: http://www.deltamania.nl/bipolaire-depressie-vaak-lastig/). Via Twitter werd mij gevraagd of ik iets wist van vortioxetine. Dit middel is kortgeleden in de Verenigde Staten geregistreerd als antidepressivum onder de merknaam Brintellix.Polar_low

Verschillende grote onderzoeken zijn gedaan waarbij vortioxetine is vergeleken met placebo, met venlafaxine (Efexor) en met duloxetine (Cymbalta). In 2011 zijn eerste resultaten gepresenteerd, maar deze waren nog wat tegenstrijdig. Niet altijd bleek dit middel beter dan placebo. In 2012 zijn enkele grote studies gepubliceerd waarbij vortioxetine in een dosis van 10 mg significant beter een depressieve stoornis kon verbeteren dan placebo (o.a. Int. J. of Neuropsychopharmacology, juni 2012 en Int. Clin. Psychopharmacology, juli 2012). In maart 2013 zijn weer enkele minder florissante resultaten gepubliceerd, maar dit betrof onderzoek naar 5 mg.

Vortioxetine werkt op serotonine-receptoren. Het lijkt daarom vooral op de al bekende SSRI’s (bijv. paroxetine, fluoxetine, sertraline etc.). Daarnaast doet het specifiek nog iets op de serotonine-3 en serotonine-7 receptor. Men denkt dat deze werking van belang is voor de cognitieve functies zoals het geheugen en de concentratie.

De vraag is of dit antidepressivum echt iets zal toevoegen. De eerste studies wijzen daar nog niet overtuigend op. Vanwege het mogelijke effect op de cognitieve functies verwacht ik dat dit in de markt gezet gaat worden als medicijn voor ouderen met depressies. Bij mijn weten zijn nog geen onderzoeken gedaan naar de bipolaire depressie.serotonina

 

Centrum voor Bipolaire Stoornissen Rotterdam e.o.

Het Centrum voor Bipolaire stoornissen Rotterdam e.o. van Delta Psychiatrisch Centrum in Rotterdam is een van de oudste en grootste poliklinieken op dit vlak van Nederland.

In 1982, kort na de introductie van lithium op de Nederlandse markt, is de poli begonnen vlak bij het park bij de Euromast (‘Parkpoli’). Kort daarna trok het in in het Zuiderziekenhuis en weer iets later werd het onderdeel van het MFC Rotterdam-Zuid. Thans heeft de poli alweer enkele jaren zijn hoofdvestiging in Delta Zorgboulevard, nabij het nieuwe Maasstad Ziekenhuis. We hebben echter ook vestigingen in Spijkenisse, het Dirksland Ziekenhuis en in het centrum van Rotterdam (op dit moment op de Mathenesserlaan).

Ons centrum is almaar groter gegroeid en we hebben inmiddels een enorme ervaring en expertise opgebouwd. De psychiaters Rocco Hoekstra en Pieternel Kölling werken samen met een team verpleegkundigen. Ze hebben ook de beschikking over psychologen, maatschappelijk werk en – als het echt niet anders kan – van opnameklinieken. Intensieve samenwerking is er met de nefroloog van het Maasstad Ziekenhuis (Dr. van Alphen). Met regelmaat bieden wij psychoeducatiecursussen aan, waarvoor altijd veel belangstelling is.

De polikliniek is verbonden aan het landelijke Kenniscentrum voor Bipolaire Stoornissen (KenBis). We nemen deel aan verschillende nationale en internationale wetenschappelijke onderzoeken.

We zijn druk bezig het aanbod verder uit te breiden met cognitieve trainingen (zie:http://www.deltamania.nl/?s=cognitie) en cursussen op het gebied van werk en opleiding. Speciale expertise hebben we op het gebied van vrouwen, hormonen e.d, op het gebied van internettoepassingen en op het gebied van de bipolaire stoornis in combinatie met verslaving.