cognitieve training

Veel patiënten met een bipolaire stoornis klagen over een mindere concentratie, minder goed kunnen plannen, minder overzicht hebben. Dat noemen we cognitieve functies. Als dit niet geheel herstelt is dat van grote invloed op het algemeen functioneren.

De laatste tijd zijn verschillende trainingen ontwikkeld om de cognitieve functies bij mensen met een bipolaire stoornis te verbeteren. Nog niet goed duidelijk was of deze trainingen ook helpen.

Onderzoekers uit Pittsburgh, USA, hebben een intensieve computertraining ontwikkeld, gericht op een aantal specifieke cognitieve functies. Gedurende 70 uur kreeg een groep bipolaire patienten deze training. De effecten hiervan werden vergeleken met een controlegroep die even lang op een computer vooral quizvragen beantwoordde.

Op het eind van de training presteerden de mensen die de training hadden gevolgd duidelijk beter. De algehele cognitieve functies waren beter en meer specifiek presteerden zij beter op snelheid en bijvoorbeeld geheugen. Ook na 6 maanden was dit verschil nog zichtbaar.

Dit is een belangrijk resultaat en hopelijk leidt het tot het ontwikkelen van nog meer specifieke trainingsmethoden.

(bron: Lewandowski et al., J. Clin. Psych oktober 2017)

Ook in 2018: veel geluk toegewenst!

We proberen ook in 2018 met regelmaat nieuwe wetenswaardigheden te plaatsen.

toch maar een oliebol minder?

Hart- en vaatziekten komen bij bipolaire patiënten veel vaker voor dan bij de gemiddelde bevolking. In een groot onderzoek in 2001 bleek dit wel 5 keer vaker voor te komen en gemiddeld ontstaan hart- en vaatziekten 14 jaar eerder.

Adipositas, zwaarlijvigheid, kan een oorzaak hiervan zijn. Niet alleen kan de bipolaire stoornis zelf tot een groter gewicht leiden, ook medicijnen kunnen zorgen voor gewichtstoename. Roken kan een andere oorzaak zijn.

In een artikel uit 2013 in het tijdschrift ‘Bipolar Disorders’ wordt nog eens aandacht gegeven aan het cholesterol. Dit blijkt bij veel bipolaire patiënten verhoogd, vaak los van het gebruik van medicijnen. Cijfers variëren van 22 tot 68%. Een verhoogd cholesterol – meer specifiek een verhoogd LDL-cholesterol – kan ook de kans op hart- en vaatziekten vergroten.

De schrijver van het artikel pleit voor regelmatige controle van het cholesterol, zeker als meerdere risico’s tegelijk voorkomen (bijvoorbeeld suikerziekte, adipositas, roken). Ook zou hij graag zien dat eerder wordt begonnen met zogenaamde statinen. Dit zijn medicijnen om het cholesterol te verlagen.
(Andrade, Bipolar Disorders 2013:15:813-823)

lithium en suïcide

Van lithium wordt al lang gedacht dat het in enige mate beschermt tegen zelfmoord. Onlangs hebben 2 onderzoekster uit Oxford alle onderzoeken over dat onderwerp nog eens op een rij gezet.

Hoewel allerlei verschillende groepen zijn onderzocht, op diverse manieren en niet allemaal even nauwkeurig, komen zij toch tot de conclusie dat er voldoende bewijs is dat lithium inderdaad anti-sucidaal werkt.

Zij stellen daarom dat lithium eigenlijk vaker zou moeten worden voorgeschreven, ook als je het afweegt tegen mogelijke nadelen van lithium.
(bron: Smith en Cipriani, bipolar disorders sept 2017)

lithium in het drinkwater?

Uit dieronderzoek komt naar voren dat ook minieme doses van lithium de stemming zouden kunnen beïnvloeden. Verder zit er in verschillende regio’s in de wereld meer lithium in het grondwater en daar zouden minder zelfmoorden gepleegd worden. Daarom hebben onderzoekers in Denemarken gekeken of het gehalte aan lithium in het drinkwater verband houdt met het voorkomen van de bipolaire stoornis. Theoretisch zou je verwachten dat minder bipolaire stoornissen voorkomen naarmate men meer is blootgesteld aan lithium.

In Denemarken brachten ze de geografische spreiding van bipolaire patienten in kaart. Dat koppelden ze aan het gehalte aan lithium in het drinkwater en de leeftijd. Zo kon men een schatting maken van de hoeveelheid lithium waaraan de bewoners waren blootgesteld.

De onderzoekers konden geen verband vinden.

Waarschijnlijk is het gehalte aan lithium in het grondwater in Denemarken te laag en zijn de verschillen te klein tussen de regio’s om verbanden te vinden. Ik verwacht verder dat het verband met suicide duidelijker zal zijn. Dat is namelijk al vaker op meerdere plekken in de wereld gevonden.Afbeeldingsresultaat voor drinken water

lichttherapie voor de bipolaire depressie

Lichttherapie kan soms goed werken tegen depressieve klachten, zeker als deze vooral in de donkere maanden optreden. Bij bipolaire patiënten kan het nog wel eens leiden tot hypomanische verschijnselen.

Onderzoekers uit de Verenigde Staten hebben bij een groep patiënten met een bipolaire depressie het effect van lichttherapie in de middag gemeten. Zij zetten de helft van de patiënten voor een ‘echte’ lichttherapie-bak, die 7000 lux uitstraalde, gedurende aanvankelijk 15 minuten, opbouwend naar 60 minuten. Zij zaten dagelijks tussen 12 en 14.30 uur in het licht. De andere helft van de patiënten zat achter rood dimlicht van 50 lux.Afbeeldingsresultaat voor lichttherapie philips

Vanaf week 4 was het verschil tussen deze groepen aanzienlijk. Ruim 68% van de mensen die echte lichttherapie hadden gekregen waren hersteld van hun bipolaire depressie, terwijl maar 22% van de mensen in de placebogroep was hersteld. Bovendien werd niemand manisch.

Lichttherapie kan zeker werkzaam zijn bij sommige depressies. Bij bipolaire patiënten is het misschien verstandig in de middaguren voor een lichtbak te gaan zitten om doorschieten naar hypomanische verschijnselen te voorkomen.
(bron: Sit et al., Am J Psychiatry, oct 2017)

menopauze en het beloop van de bipolaire stoornis

Veel vrouwen vragen zich af of zij meer of juist minder klachten kunnen verwachten rond de ‘overgang’. Helaas is er verbazingwekkend weinig onderzoek gedaan naar de invloed van de menopauze op het beloop van de bipolaire stoornis.

In een heel recent onderzoek zijn alle beschikbare onderzoeken over dit onderwerp bij elkaar geveegd. Dat betrof slechts 7 studies waarbij in totaal 273 vrouwen zijn onderzocht. In de meeste onderzoeken werd aan vrouwen gevraagd zelf te rapporteren of zij meer of minder stemmingsklachten hadden in de periode van de overgang. waaier

Het merendeel gaf aan meer symptomen te ervaren, vooral naar de depressieve kant. Vrijwel nooit gaf men aan minder klachten te hebben. In slechts 1 van de 7 studies werd gevraagd naar terugval van de bipolaire stoornis tijdens de overgang. Daarin werd gevonden dat 68% van de vrouwen in de menopauze een depressieve terugval had ervaren.

Het is moeilijk om met zo weinig gegevens een duidelijke conclusie te trekken. Dit artikel bevestigt echter de indruk dat de overgang een invloed kan hebben op de stemming. Omdat zo veel vrouwen met vragen leven over dit onderwerp, is verder onderzoek dringend gewenst. Zeker ook naar wat we hieraan zouden kunnen doen.

(bron: Perich et al. Bipolar Dis., sept 2017)

theater!

doorhetlint voorkant nov 2017“.. een taboe-doorbrekende voorstelling over het omgaan met een psychische ziekte voor de persoon zelf en de partner/omgeving….'”

Jonathan & Mathilde brengen met dit theaterstuk hun eigen liefdesverhaal in beeld. Een psychische ziekte (bipolaire stoornis/depressie) bij een van beiden gooide hun leven en relatie volledig overhoop. Ook hun families en vrienden werden er door geraakt. Door openhartig te vertellen over de strijd die zij zijn aangegaan, willen Mathilde en Jonathan het taboe doorbreken dat rust op het hebben van een psychische aandoening. Speciaal voor wie in werk of privésituatie in aanraking is gekomen met psychische ziektes, maar zeker ook voor alle liefhebbers van waargebeurde liefdesverhalen. Zie ook:   http://www.laaktheater.nl/door-het-lint-verbonden/.

17 en 19 november 2017, entree € 6,-, Laaktheater Den Haag.

behandeling van ADHD bij de bipolaire patient

In Zweden wordt in grote registers nauwkeurig bijgehouden hoeveel medicijnen worden gebruikt en hoeveel van andere zorg gebruik wordt gemaakt. Zo heeft men kunnen nagaan of vaker een manie voorkomt als een bipolaire patient methylfenidaat inneemt. Methylfenidaat is het voorkeursmiddel voor ADHD. Meestal wordt dit als Ritalin of Concerta voorgeschreven. adhd

De onderzoekers vonden dat er meer manieen voorkwamen na het starten van methylfenidaat als voor de bipolaire stoornis géén stemmingsstabilisator werd gebruikt. Zolang iemand een stemmingsstabilisator, bijv. lithium of valproaat, inneemt, lijkt methylfenidaat geen groot risico te zijn.

Omdat ADHD toch regelmatig lijkt voor te komen bij mensen met een bipolaire stoornis is dit belangrijke en geruststellende informatie.

(bron: Viktorin et al., Am. J. Psychiatry, april 2017)

slechtere prognose bij meer episoden

kindlingIn januari dit jaar publiceerden twee Deense psychiaters een overzicht van de literatuur over het beloop van de bipolaire stoornis.

Er zijn eigenlijk niet veel studies gedaan over dit onderwerp. Op basis van de beschikbare gegevens kwamen zij tot de conclusie dat hoe meer episoden, manisch of depressief, iemand doormaakt, des te slechter is de prognose. Als je veel episoden hebt doorgemaakt is de kans groter op weer een volgende episode, op een langere duur van volgende episoden en met meer ernstige symptomen.

Dit komt wel overeen met de klinische ervaring.
Deze bevindingen benadrukken nog maar eens het belang van preventie. Het is erg belangrijk zo goed mogelijk volgende manieën of depressies te voorkomen, bijvoorbeeld met onderhoudsbehandeling.