hoe werkt lithium?

Lithium is al sinds de jaren vijftig in gebruik voor de manisch-depressieve stoornis. Over de effectiviteit bestaat eigenlijk geen twijfel. Maar hoe lithium nu precies werkt is nog altijd niet duidelijk. Allerlei mechanismen zijn inmiddels onderzocht, maar het definitieve antwoord is nog niet gevonden.

Onlangs verscheen een prachtig artikel van een onderzoeksgroep uit China en de Verenigde Staten. Zij lijken weer een stapje verder gekomen.

Met nieuwe technieken kan men gewone huidcellen terug laten ontwikkelen tot stamcellen. Deze stamcellen kunnen opdracht gegeven worden zich te ontwikkelen tot bijvoorbeeld hersencellen. Dit heeft men gedaan bij een aantal bipolaire patienten. Zo kon men in het laboratorium proeven doen met hersencellen die het DNA van die bipolaire patienten bezitten.stamcel

Mitochondrien zijn kleine onderdeeltjes van de cel, die zorgen voor de energievoorziening. De onderzoekers zagen een grotere activiteit van deze energiefabriekjes in de bipolaire hersencellen. Dit zorgde voor meer elektrische stroompjes in de uitlopers van die hersencellen, waarmee prikkels van de ene naar de andere hersencel gaan.

Nu bleek van die bipolaire patienten in de praktijk de helft wel en de andere helft niet goed te reageren op lithium. In het laboratorium zagen ze dat lithium mooi de overactiviteit kon afremmen in hersencellen afkomstig van de lithiumresponders. In de hersencellen van de mensen die niet goed op lithium reageerden, gebeurde dit veel minder.

Dit geeft weer wat meer duidelijkheid over de mogelijke werking van lithium. Bovendien blijkt dat het op deze manier – met die stamcellen – heel goed mogelijk is onderzoek te doen met hersenmateriaal van bipolaire patienten. Dat belooft veel voor de toekomst.
(bron: Mertens et al., Nature, Nov 2015)

Wil je meer praktische informatie over lithium? Kijk regelmatig op: allesoverlithium. cropped-Logo_allesoverlithium-fv-e1447399031955

blauw voor bipolaire depressie

De stof ‘methyleen blauw’ blijkt in de hersenen ontstekingsreacties te verminderen. De bipolaire stoornis wordt in verband gebracht met verhoogde ontstekingsactiviteit. Daar heb ik al meerdere keren over bericht (zie bijv.: ontstekingsremmers of anti-ontstekingsmedicijn).
Onlangs is onderzocht of dit methyleen blauw helpt bij de bipolaire depressie.

Ablauweballonan 37 patiënten met een bipolaire stoornis, die al behandeld werden met lamotrigine, werd methyleen blauw gegeven. Hierdoor verbeterden vooral depressieve symptomen. De onderzoekers hoopten dat ook de cognitieve klachten zouden verbeteren, maar dit gebeurde helaas niet.

Deze stof is de zoveelste in een rij van ontstekingsremmers, die enig effect lijken te hebben op bipolaire symptomen. Het kan zeker de moeite waard zijn zo’n soort medicijn eens te proberen, tegelijk met een meer gangbare stemmingsstabilisator, als de klachten niet geheel verdwijnen.

Overigens waren de apothekersassistenten, die de methyleen blauw capsules moesten maken, niet zo blij. Alles wat de stof aanraakte werd blauw.
(Bron: Alda et al., Br. J. Psych, jun 2016)methyleneblue

waarom is er zo weinig lithium op aarde?

Volgens de ‘Oerknal-theorie’ zou er zeker drie keer zo veel lithium op aarde moeten zijn. Na de ‘Big Bang’ zijn waarschijnlijk als eerste de lichtste deeltjes ontstaan: waterstof, helium en … lithium. Wetenschappers zien inderdaad de voorspelde hoeveelheden waterstof en helium, zoals bij de theorie past. Van lithium is er echter veel minder.

Dit wordt het ‘lithiumprobleem’ genoemd.

Onlangs is een mogelijke verklaring voor dit fenomeen gevonden door twee Franse wetenschappers.

Lithium wordt gevormd uit het element Beryllium, dat ontstaat uit twee helium-isotopen. Bij heel hoge energie, zoals bij de oerknal, treedt echter het omgekeerde op: Beryllium valt uiteen in die twee Helium-isotopen. Met minder Beryllium kan dus minder Lithium gemaakt worden.

Of dit echt de verklaring biedt, moet nog worden aangetoond. Jammer is het in ieder geval wel dat er zo weinig lithium in de wereld is. In gebieden waar meer lithium in de grond zit, lijken mensen zich net iets beter te voelen..

(bron: http://phys.org/news/2015-03-loophole-theory-insight-lithium-problem.html)oerknal

 

Een stemmingsstabilisator beter dan een antipsychoticum bij manie?

Een mooi onderzoek uit Boston, USA, met een bijzondere opzet.
In de afgelopen jaren is het steeds gebruikelijker geworden om een atypisch antipsychoticum (d.w.z. de nieuwere, zoals risperidon, quetiapine, aripiprazol, olanzapine) in te zetten als iemand manisch wordt. De vraag is of dat beter werkt dan een stemmingsstabilisator, zoals lithium of valproaat.

De onderzoekers hadden toegang tot een enorme database met gegevens over medtexasicijngebruik, opnames en diagnosen van mensen uit Texas in de periode 2003-2010. Hieruit selecteerden zij de mensen met een bipolaire stoornis. Dit waren er meer dan 27.000.
Gekeken werd wie een anti-manisch medicijn kreeg voorgeschreven, terwijl zij niet opgenomen waren, dus poliklinisch. De vraag was met welk medicijn in het jaar daarna de minste opnames nodig waren.

De resultaten waren vrij duidelijk. Personen die lithium of valproaat kregen voorgeschreven werden significant minder vaak opgenomen en het duurde langer eer zij eventueel toch moesten worden opgenomen.

Als iemand bekend is met een bipolaire stoornis, manisch begint te worden en nog niet is opgenomen, lijkt het verstandig een stemmingsstabilisator te proberen. Dit is voor de gemiddelde patient effectiever in die situatie dan een atypisch antipsychoticum.
(bron: Bauer et al., Bipolar Disorders, sept 2016)

Beroemdheden met een bipolaire stoornis: Tyson Fury. Nog een manisch-depressieve bokser?

Eerder heb ik een bericht gepost over Frank Bruno, een oud-wereldkampioen boksen. Onlangs was een andere bokser in het nieuws: Tyson Fury.

Deze reus komt uit een boksfamilie en noemt zich de Gypsy King, omdat hij een ‘traveller is. Dat is zo iets als wat bij ons een woonwagenkamp-bewoner is. Hij is  genoemd naar een illustere voorganger: Mike Tyson. Dan ook nog zo’n achternaam… hij kon bijna niets anders dan bokser worden.

Bijfuryklitschkona 10 jaar was Volodymyr Klytsjko uit Oekraïne de ongeslagen wereldkampioen bij verschillende boksbonden, tot hij in november 2015 in Tyson Fury zijn meerdere moest erkennen. In het afgelopen jaar is een rematch meerdere keren uitgesteld vanwege problemen bij Fury. Onlangs heeft Fury zijn titel zelfs ingeleverd.

Hij heeft uiteenlopende verklaringen gegeven voor zijn problemen. In verschillende persverklaringen was hij duidelijk niet helemaal in orde. Hij zei dat hij cocaïne had gebruikt, dat hij liever helemaal niet meer bokste en later dat hij toch weer terug zou komen. Nu de zaak weer wat tot rust is gekomen, is bekend gemaakt dat hij psychische problemen heeft. Zelf heeft hij zich manisch-depressief genoemd. Duidelijk is dat hij veel moeite heeft met zijn plotselinge roem. Als je opeens wereldkampioen in het zwaargewicht bent, komt er enorm veel op je af en zijn begeleiders hebben aangegeven dat hij daar grote moeite mee heeft. Voor zijn wereldtitel trainde hij in alle rust en zonderde hij zich af in trainingskampen in Nederland. Dat is nu bijna niet meer mogelijk.tysonfury

Al met al een tragisch verhaal. Het is te hopen dat hij met goede begeleiding toch weer kan terugkeren.

door infectie groter risico op manie?

Al vaak is een verhoogde activiteit van het afweersysteem gevonden bij een manie. Dat is de reden dat medicijnen, die de afweer remmen, veel getest worden bij stemmingsstoornissen. Ik heb hier al vaak over geschreven. Niet duidelijk is waar die verhoogde afweer nu eigenlijk vandaan komt.

Bij 234 patienten die opgenomen waren voor een manie, werd gekeken of zij kort voor opname antibiotica gebruikten. Dit werd vergeleken met patienten die voor andere psychiatrische aandoeningen waren opgenomen en met gezonde controles. sinaasappel

Manische patienten hadden kort voor de opname meer dan 5 keer vaker antibiotica gebruikt dan gezonde controles. Ook in vergelijking met andere psychiatrische aandoeningen was het antibioticagebruik bij patienten met een manie veel groter.

Dit wijst erop dat relatief vaak sprake is van een infectie voorafgaand aan een manie. Mogelijk leidt een infectie tot verhoogde ontstekingsactiviteit en zo tot een manie. De onderzoekers pleiten er daarom voor bij mensen met een bipolaire stoornis bedacht te zijn op infecties en deze tijdig en goed te behandelen.
(bron: Yolken et al., Bipolar Disorders aug 2016)

nieuw onderzoek met bloed van bipolaire patienten

Al vaak is gevonden dat in het bloed van mensen met een bipolaire stoornis stoffen worden aangetroffen die wijzen op ontstekingsreacties en meer zogenaamde oxidatieve stress. Men denkt dat dit kan leiden tot o.a. veranderingen in hersencellen en de verbindingen die hersencellen met elkaar maken.

Onderzoekers uit Brazilie hebben in een laboratoriumsituatie hersencellen blootgesteld aan bloed van bipolaire patienten en aan bloed van gezonde controlepersonen.rodebloedcel

Zij vonden dat contact met bloed van patienten leidde tot minder uitsteeksels aan die hersencellen. Hierdoor kunnen die hersencellen minder verbindingen met elkaar maken. Ook bleken de hersencellen minder levensvatbaar.

Allerlei ontstekingsreacties lijken dus inderdaad te kunnen leiden tot veranderende verbindingen in de hersenen. Mogelijk speelt dit bij een deel van de bipolaire patienten een rol.

gemiddeld 6 jaar voordat de diagnose bipolaire stoornis wordt gesteld.

6jaarIn een grote Canadese studie, waarbij men 27 eerdere onderzoeken met in totaal bijna 10.000 patienten heeft bestudeerd, is gekeken naar de tijd tussen het ontstaan van de eerste symptomen en het begin van een behandeling.

Tussen de verschillende onderzoeken waren grote verschillen. Niet iedereen gebruikte dezelfde criteria.

Toch kan in elk geval gesteld worden dat het lang duurt eer de diagnose wordt gesteld. Gemiddeld kwam men op zeker 6 jaar.

Dat is zonde want een vroege behandeling kan veel ellende voorkomen.

(bron: Dagani et al., Can J Psychiatry, juli 2016)

een vroeg begin van de bipolaire stoornis: slechte prognose?

Je zou denken dat het ernstiger is als de bipolaire stoornis al op jonge leeftijd zichtbaar wordt. Daar is wel onderzoek naar gedaan, maar dat heeft tot nu toe tegenstrijdige resultaten opgeleverd.

australieOnderzoekers uit Australie hebben al deze studies op een hoop gegooid en gekeken of zij zo wat meer duidelijkheid konden krijgen.

Zij vonden vooral dat mensen bij wie al op jonge leeftijd een bipolaire stoornis werd geconstateerd meer comorbiditeit hadden. Dat wil zeggen dat naast de bipolaire stemmingswisselingen ook angstklachten of bijvoorbeeld alcoholproblemen voorkwamen. De leeftijd had niet zozeer verband met de ernst van de symptomen of bijvoorbeeld het voorkomen van psychotische of gemengde kenmerken.

Al met al nog niet een definitieve conclusie. Zij vinden wel dat het belangrijk is al in een vroeg stadium de diagnose te stellen, zodat juist ook die angstklachten of de alcoholproblemen behandeld kunnen worden.

(bron: Joslyn et al. Bipolar Dis. aug. 2016)

nieuwe regels voor het rijbewijs

Eerder heb ik een bericht geplaatst over de regelingen rond het rijbewijs. Daarbij spelen twee aspecten een rol: de aandoening zelf en de medicijnen die je gebruikt. Kijk nog maar eens terug op: http://www.deltamania.nl/?s=rijbewijs.

Zeer onlangs heeft de minister de regeling enigszins aangepast. Als je een bipolaire stoornis hebt, word je geschikt geacht voor het gewone rijbewijs als er geen suïcide risico is, als je adequaat behandeld wordt en als er sprake is van een redelijk ziekte-inzicht. Met ‘adequaat behandeld’ bedoelt men dat ‘geen lichte depressieve of hypomanische symptomen aanwezig zijrijbewijsn en dat de patiënt therapietrouw is’.

Als de diagnose bipolaire stoornis minder dan vijf jaar geleden is gesteld, is een psychiatrisch rapport vereist, als men het afgelopen jaar onder behandeling van een psychiater is geweest. Is dat niet het geval, dan volstaat een door een arts ingevuld vragenlijst.
Als de diagnose meer dan vijf jaar geleden is vastgesteld, is in principe een door een arts ingevulde vragenlijst voldoende.
De maximale geschiktheidstermijn is vijf jaar. Als sprake is van ‘totale remissie van symptomen’ kan de bipolaire patiënt geschikt worden verklaard voor onbepaalde tijd.

Overigens blijft de verantwoordelijkheid bij de bestuurder zelf liggen. Het wordt gezien als een morele plicht ervoor te zorgen dat je anderen niet in gevaar brengt, maar het is aan de patiënt zelf of je een wijziging van je toestand of van medicijngebruik meldt bij het CBR.

(bron: Staatcourant, 6 juli 2016)