kan een lage dosis lithium het geheugen verbeteren?

In de afgelopen jaren zijn verschillende onderzoeken gedaan naar het effect van lithium op het geheugen en de concentratie. Dit is onderzocht bij patienten met de ziekte van Alzheimer, maar ook bij muizen die als model voor dementie werden gebruikt.

Bij mensen met Alzheimer leidde een uiterst lage dosis tot een verbetering van milde cognitieve achteruitgang. alzheimerIn een ander onderzoek zorgde 300 mg lithium er voor dat het geheugen niet verder achteruit ging, terwijl patienten die placebo kregen wel verslechterden. In het muismodel van Alzheimer leidde langdurige toediening van een lage dosis lithium tot minder geheugenverlies, minder plaques in het brein en minder verkleining van bepaalde hersendelen.

Het is nog veel te vroeg om lithium als behandeling voor dementie te proberen. Welke dosis, hoe lang, voor welke soorten van geheugenvermindering: het is allemaal niet bekend. Het is wel interessant te onderzoeken hoe de invloed van lithium op het geheugen precies werkt, op zoek naar therapieën voor Alzheimer.(Nunes et al., 2015, PlosOne)

Hoe vaker een antidepressivum geprobeerd, des te minder werkzaam?

Al verschillende keren is gevonden dat mensen minder goed reageren op een antidepressivum als ze in het verleden al vaker zo’n medicijn hebben gebruikt. Onderzoekers uit Pennsylvania, USA, hebben nu gekeken of hetzelfde geldt bij mensen met een bipolaire II stoornis.

Bij 129 bipolaire (II) patienten met een depressie werd ofwel venlafaxine ofwel lithium gegeven. Naderhand werd o.a. gekeken hoeveel eerdere behandelingen met antidepressiva zij hadden gehad.

Nu bleek dat de kans op succes van de behandeling met venlafaxine of lithium door elke eerdere antidepressieve behandeling telkens met ongeveer 25% afnam. Dus hoe meer eerdere antidepressiva je hebt gebruikt, des te kleiner is de kans van slagen. Eerder gebruik van een stemmingsstabilisator leek geen verschil te maken.

Bij dit onderzoek zijn wel de nodige kanttekeningen te plaatsen. Zo is de uiteindelijke groep patiënten eigenlijk te klein. Verder is achteraf gekeken naar deze gegevens, die eigenlijk met een ander doel zijn verzameld. Het is ook niet uit te sluiten dat de kleinere slagingskans toch door iets anders wordt veroorzaakt.

Een echte verklaring weet men hier niet voor. Misschien komt dit doordat er toch in het brein aanpassingen plaatsvinden, die je minder gevoelig maken voor antidepressiva.

(bron: Amsterdam et al., Bipolar Disorders nov 2016)

beroemdheden met een bipolaire stoornis: Carrie Fisher

In de serie beroemdheden met een bipolaire stoornis kan ik niet om Carrie Fisher heen. Zij speelt een rol in de nieuwe Star Wars films en was daarom al veel in het nieuws. Toen zij in december 2016 overleed las je natuurlijk helemaal veel over deze wereldberoemde actrice.

Zij was de dochter van Eddie Fisher en Debbie Reynolds. Haar moeder kennen we vooral van haar rol in de film ‘Singing in the Rain’ en tragisch genoeg overleed zij enkele dagen na haar dochter. Zij is enige tijd getrouwd geweest met Paul Simon. Al op jonge leeftijd speelde Carrie Fisher in films. Haar prinsledoorbraak beleefde zij als tegenspeler van Warren Beatty in Shampoo, maar voor altijd wereldberoemd werd zij door haar rol als Prinses Leia in de Star Wars trilogie vanaf 1977. Maar ook later speelde zij nog in grote films als ‘the Blues Brothers’ en bijvoorbeeld ‘When Harry met Sally’.

Carrie Fisher stond bekend als een uitbundig, grappig persoon. Zij omschreef zichzelf als een ‘manische persoonlijkheid’. Zij is er al vroeg open over geweest dat zij een bipolaire stoornis had en trad vaak naar buiten met haar ervaringen met alcohol, drugs en bipolariteit. Haar biografie heet ‘Wishful Drinking’ en in zijn documentaire over de manisch depressieve stoornis gaat Stephen Fry ook bij haar op bezoek. Zij vertelde dat al op 24 jarige leeftijd bij haar de diagnose bipolaire stoornis werd gesteld. Zij zag toen echter vooral haar drankgebruik als probleem. Zij dacht dat haar stemmingsklachten wel zouden verdwijnen als zij niet meer zou drinken. Dat was echter niet het geval en rond haar 29e vond zij toch zelf ook wel dat de bipolaire stoornis het voornaamste probleem was. Aanvankelijk had zij vooral manische episoden, maar op latere leeftijd kreeg zij ook meer last van depressieve fasen.

carriefOp het internet zijn veel interviews met haar terug te lezen, waarin zij ook over haar stemmingen en alcoholgebruik vertelt. Het is heel aardig om daar eens naar te kijken. Zij komt op mij over als iemand die op positieve en humoristische wijze omging met haar stoornissen.

Gelukkig Nieuwjaar !

Alle volgers van Deltamania wens ik een stabiel en gezond 2017 !

2017

toch maar een oliebol minder?

Hart- en vaatziekten komen bij bipolaire patiënten veel vaker voor dan bij de gemiddelde bevolking. In een groot onderzoek in 2001 bleek dit wel 5 keer vaker voor te komen en gemiddeld ontstaan hart- en vaatziekten 14 jaar eerder.IMG_1568[1]

Adipositas, zwaarlijvigheid, kan een oorzaak hiervan zijn. Niet alleen kan de bipolaire stoornis zelf tot een groter gewicht leiden, ook medicijnen kunnen zorgen voor gewichtstoename. Roken kan een andere oorzaak zijn.

In een artikel uit 2013 in het tijdschrift ‘Bipolar Disorders’ wordt nog eens aandacht gegeven aan het cholesterol. Dit blijkt bij veel bipolaire patiënten verhoogd, vaak los van het gebruik van medicijnen. Cijfers varieren van 22 tot 68%. Een verhoogd cholesterol – meer specifiek een verhoogd LDL-cholesterol – kan ook de kans op hart- en vaatziekten vergroten.

De schrijver van het artikel pleit voor regelmatige controle van het cholesterol, zeker als meerdere risico’s tegelijk voorkomen (bijvoorbeeld suikerziekte, adipositas, roken). Ook zou hij graag zien dat eerder wordt begonnen met zogenaamde statinen. Dit zijn medicijnen om het cholesterol te verlagen.
(Andrade, Bipolar Disorders 2013:15:813-823)

hoe werkt lithium?

Lithium is al sinds de jaren vijftig in gebruik voor de manisch-depressieve stoornis. Over de effectiviteit bestaat eigenlijk geen twijfel. Maar hoe lithium nu precies werkt is nog altijd niet duidelijk. Allerlei mechanismen zijn inmiddels onderzocht, maar het definitieve antwoord is nog niet gevonden.

Onlangs verscheen een prachtig artikel van een onderzoeksgroep uit China en de Verenigde Staten. Zij lijken weer een stapje verder gekomen.

Met nieuwe technieken kan men gewone huidcellen terug laten ontwikkelen tot stamcellen. Deze stamcellen kunnen opdracht gegeven worden zich te ontwikkelen tot bijvoorbeeld hersencellen. Dit heeft men gedaan bij een aantal bipolaire patienten. Zo kon men in het laboratorium proeven doen met hersencellen die het DNA van die bipolaire patienten bezitten.stamcel

Mitochondrien zijn kleine onderdeeltjes van de cel, die zorgen voor de energievoorziening. De onderzoekers zagen een grotere activiteit van deze energiefabriekjes in de bipolaire hersencellen. Dit zorgde voor meer elektrische stroompjes in de uitlopers van die hersencellen, waarmee prikkels van de ene naar de andere hersencel gaan.

Nu bleek van die bipolaire patienten in de praktijk de helft wel en de andere helft niet goed te reageren op lithium. In het laboratorium zagen ze dat lithium mooi de overactiviteit kon afremmen in hersencellen afkomstig van de lithiumresponders. In de hersencellen van de mensen die niet goed op lithium reageerden, gebeurde dit veel minder.

Dit geeft weer wat meer duidelijkheid over de mogelijke werking van lithium. Bovendien blijkt dat het op deze manier – met die stamcellen – heel goed mogelijk is onderzoek te doen met hersenmateriaal van bipolaire patienten. Dat belooft veel voor de toekomst.
(bron: Mertens et al., Nature, Nov 2015)

Wil je meer praktische informatie over lithium? Kijk regelmatig op: allesoverlithium. cropped-Logo_allesoverlithium-fv-e1447399031955

blauw voor bipolaire depressie

De stof ‘methyleen blauw’ blijkt in de hersenen ontstekingsreacties te verminderen. De bipolaire stoornis wordt in verband gebracht met verhoogde ontstekingsactiviteit. Daar heb ik al meerdere keren over bericht (zie bijv.: ontstekingsremmers of anti-ontstekingsmedicijn).
Onlangs is onderzocht of dit methyleen blauw helpt bij de bipolaire depressie.

Ablauweballonan 37 patiënten met een bipolaire stoornis, die al behandeld werden met lamotrigine, werd methyleen blauw gegeven. Hierdoor verbeterden vooral depressieve symptomen. De onderzoekers hoopten dat ook de cognitieve klachten zouden verbeteren, maar dit gebeurde helaas niet.

Deze stof is de zoveelste in een rij van ontstekingsremmers, die enig effect lijken te hebben op bipolaire symptomen. Het kan zeker de moeite waard zijn zo’n soort medicijn eens te proberen, tegelijk met een meer gangbare stemmingsstabilisator, als de klachten niet geheel verdwijnen.

Overigens waren de apothekersassistenten, die de methyleen blauw capsules moesten maken, niet zo blij. Alles wat de stof aanraakte werd blauw.
(Bron: Alda et al., Br. J. Psych, jun 2016)methyleneblue

waarom is er zo weinig lithium op aarde?

Volgens de ‘Oerknal-theorie’ zou er zeker drie keer zo veel lithium op aarde moeten zijn. Na de ‘Big Bang’ zijn waarschijnlijk als eerste de lichtste deeltjes ontstaan: waterstof, helium en … lithium. Wetenschappers zien inderdaad de voorspelde hoeveelheden waterstof en helium, zoals bij de theorie past. Van lithium is er echter veel minder.

Dit wordt het ‘lithiumprobleem’ genoemd.

Onlangs is een mogelijke verklaring voor dit fenomeen gevonden door twee Franse wetenschappers.

Lithium wordt gevormd uit het element Beryllium, dat ontstaat uit twee helium-isotopen. Bij heel hoge energie, zoals bij de oerknal, treedt echter het omgekeerde op: Beryllium valt uiteen in die twee Helium-isotopen. Met minder Beryllium kan dus minder Lithium gemaakt worden.

Of dit echt de verklaring biedt, moet nog worden aangetoond. Jammer is het in ieder geval wel dat er zo weinig lithium in de wereld is. In gebieden waar meer lithium in de grond zit, lijken mensen zich net iets beter te voelen..

(bron: http://phys.org/news/2015-03-loophole-theory-insight-lithium-problem.html)oerknal

 

Een stemmingsstabilisator beter dan een antipsychoticum bij manie?

Een mooi onderzoek uit Boston, USA, met een bijzondere opzet.
In de afgelopen jaren is het steeds gebruikelijker geworden om een atypisch antipsychoticum (d.w.z. de nieuwere, zoals risperidon, quetiapine, aripiprazol, olanzapine) in te zetten als iemand manisch wordt. De vraag is of dat beter werkt dan een stemmingsstabilisator, zoals lithium of valproaat.

De onderzoekers hadden toegang tot een enorme database met gegevens over medtexasicijngebruik, opnames en diagnosen van mensen uit Texas in de periode 2003-2010. Hieruit selecteerden zij de mensen met een bipolaire stoornis. Dit waren er meer dan 27.000.
Gekeken werd wie een anti-manisch medicijn kreeg voorgeschreven, terwijl zij niet opgenomen waren, dus poliklinisch. De vraag was met welk medicijn in het jaar daarna de minste opnames nodig waren.

De resultaten waren vrij duidelijk. Personen die lithium of valproaat kregen voorgeschreven werden significant minder vaak opgenomen en het duurde langer eer zij eventueel toch moesten worden opgenomen.

Als iemand bekend is met een bipolaire stoornis, manisch begint te worden en nog niet is opgenomen, lijkt het verstandig een stemmingsstabilisator te proberen. Dit is voor de gemiddelde patient effectiever in die situatie dan een atypisch antipsychoticum.
(bron: Bauer et al., Bipolar Disorders, sept 2016)

Beroemdheden met een bipolaire stoornis: Tyson Fury. Nog een manisch-depressieve bokser?

Eerder heb ik een bericht gepost over Frank Bruno, een oud-wereldkampioen boksen. Onlangs was een andere bokser in het nieuws: Tyson Fury.

Deze reus komt uit een boksfamilie en noemt zich de Gypsy King, omdat hij een ‘traveller is. Dat is zo iets als wat bij ons een woonwagenkamp-bewoner is. Hij is  genoemd naar een illustere voorganger: Mike Tyson. Dan ook nog zo’n achternaam… hij kon bijna niets anders dan bokser worden.

Bijfuryklitschkona 10 jaar was Volodymyr Klytsjko uit Oekraïne de ongeslagen wereldkampioen bij verschillende boksbonden, tot hij in november 2015 in Tyson Fury zijn meerdere moest erkennen. In het afgelopen jaar is een rematch meerdere keren uitgesteld vanwege problemen bij Fury. Onlangs heeft Fury zijn titel zelfs ingeleverd.

Hij heeft uiteenlopende verklaringen gegeven voor zijn problemen. In verschillende persverklaringen was hij duidelijk niet helemaal in orde. Hij zei dat hij cocaïne had gebruikt, dat hij liever helemaal niet meer bokste en later dat hij toch weer terug zou komen. Nu de zaak weer wat tot rust is gekomen, is bekend gemaakt dat hij psychische problemen heeft. Zelf heeft hij zich manisch-depressief genoemd. Duidelijk is dat hij veel moeite heeft met zijn plotselinge roem. Als je opeens wereldkampioen in het zwaargewicht bent, komt er enorm veel op je af en zijn begeleiders hebben aangegeven dat hij daar grote moeite mee heeft. Voor zijn wereldtitel trainde hij in alle rust en zonderde hij zich af in trainingskampen in Nederland. Dat is nu bijna niet meer mogelijk.tysonfury

Al met al een tragisch verhaal. Het is te hopen dat hij met goede begeleiding toch weer kan terugkeren.